Wpisy oznaczone ‘łacińskie prawdy’

Przysłowia łacińskie

wtorek, 12 Lipiec 2011

Przysłowia łacińskie

A
Ab equis ad asinos – Z koni na osły, z deszczu pod rynnę
Ab hinc – Od zaraz, od tego miejsca
Ab hoc et ab hac – O tym i owym, tak i siak
Ab Iove principum – Początek od Jowisza, zaczynać od sprawy (osoby) najważniejszej – Wergiliusz Eklogi
Ab ovo – Od jaja, od samego początku – Horacy O sztuce poetyckiej
Ab urbe condita – Od (roku) założenia miasta
Abusus non tollit usum – Nadużycie nie niweczy prawa do właściwego użycia
A capite ad calcem – Od głowy do obuwia, od stóp do głów, w całości
Accusare nemo se debet – Nikt nie musi oskarżać siebie samego
Acta est fabula – Sztuka jest odegrana, skończona
Acu rem tetigisti – Dotknąłeś rzeczy igłą, trafiłeś w sedno
Ad absurdum – Rozumowanie doprowadzone do niedorzeczności
Ad acta – Sprawa odłożona do akt, którą nie trzeba się już dłużej zajmować
Ad aperturam libri – Wyłożyc treść zaraz po otwarciu książki, bez przygotowania
Ad augusta per angusta – Do wielkich (osiągnięć) przez wąskie (trudne ścieżki)
Ad captandum (vulgus) – Dla przypodobania się pospólstwu, dla zabawienia tłumu
Ad infinitum – Do nieskończoności, bez końca
Ad interim – Tymczasowy, chwilowy
Ad Kalendas greacas – Nigdy, na świętego nigdy – cesarz August
Ad libitum – W dowolej ilości, bez ograniczeń
Ad limina apostolorum – Do progów apostolskich, do Rzymu
Ad maiorem Dei gloriam – Na większą chwałę bożą – Ignacy z Loyoli
Ad modum Minelli – Na sposób Minelliego, bryki zawierające dosłowne, ogłupiające uczniów przekłady z klasyków greckich i rzymskich
Ad multos annos – Życzenie wielu lat życia
Ad nauseam – Aż do mdłości, do obrzydzenia
Ad notam – Do wiadomości
Ad oculos – Naocznie
Ad patres – Do ojców, na tamtem świat
Ad perpetuam rei memoriam – Na wieczną rzeczy pamiątkę
Ad personam – Rzecz powiedziana konkretnej osobie
Ad publicandam – Do opublikowania, obwieszczenie
Ad referendum – Do zreferowania, do zdania sprawy
Ad rem – Do rzeczy, do głównego tematu
Ad utrumque paratus – Przygotowany na wszystko
Ad valorem – Według wartości
Advocatus diaboli – Adwokat diabła, obrońca sprawy niesłusznej albo złej
A fortiori – Tym bardziej
Amant alterna Camenae – Muzy lubią śpiew urozmaicony – Wergiliusz Eklogi
Amantes amantes – Zakochani są jak szaleńcy – Terencjusz Dziewczyna z Andros
A mensa et toro – Od stołu i łoża
Amicus certus in re incerta cernitur – pewnego przyjaciela poznaje się w niepewnym położeniu Laelius

**********
Amicus Plato, sed magis amica veritas – Miłuję Platona, lecz milsza mi prawda
Angulus ridet – Ten zakątek uśmiecha się (do mnie), uśmiecha mi się – Horacy Ody
Apage, Satana! – Idź precz szatanie!
A posse ad esse – Od możliwości do rzeczywistości
A posteriori – Z następstwa, poznanie z doświadczenia
Apparent rari nantes in gurgite vasto – Gdzieniegdzie widać ich, pływających po bezkresnej głębine – Wergiliusz Eneida
A priori – Z założenia, poznanie przez dedukcje, intuicyjnie
Arcades ambo – Obaj są Arkadyjczykami, obaj są skłonni do złośliwych psot, obaj warci siebie – Wergiliusz Eklogi
Argumentum ad baculum – Argumentacja odwołująca się do kija, próba zastraszenia
Argumentum ad hominem – Argumentacja do człowieka, odwołanie się do namiętności lub uprzedzeń słuchacza
Argumentum ad crumenam – Argumentacja do mieszka, odwołująca się interseów materialnych słuchacza
Argumentun ad ignorantiam – Argumentacja odwołująca się do nie wiedzy słuchacza
Argumentum ad invidiam – Argumentacja odwołująca się do zawiści lub uprzedzeń słuchacza
Argumentum ad iudicium – Argumentacja odwołująca się do zdrowego rozsądku
Argumentum ad personam – orgumentacja odnosząca sie do osoby, zarzut natury osobistej
Argumentum ad populum – Argumentacja odwołująca się do publiczności
Argumentum ad rem – Argumentacja do rzeczy, odnosząca się do meritum sprawy
Argumentum ad verecundiam – Argumentacja odwołująca się do szacunku, autorytetu
Argumentum a fortiori – Argument tym bardziej słuszny, jeszcze lepszy od tego przeciwnika
Arma virumque cano – Broń i męża opiewam – Wergiliusz Eneidy
Ars est celare artem – Sztuka polega na ukryciu (wysiłków) sztuki
Asinus ad lyram – Osioł przy lutni, pasuje jak wół do karety
Asinus asinorum – Osioł nad osły, osioł do kwadratu
Asinus inter simias – Osioł wśród małp, osioł wśród wyśmiewających go głupców
Audacter caluminare, semper aliquid haeret – Szkalujcie śmiało, zawsze coś przylgnie
Audentes Fortuna iuvat – Śmiałym fortuna sprzyja
Audiatur et altera pars – Należy wysłuchać także drugiej strony (przed wydaniem sądu) – Seneka Medea
Aurea mediocritas – Złote umiarkowanie, najlepsza pośrednia droga między skrajnościami – Horacy Ody
Aurea prima sata est aetas – Złoty był ów pierwszy wiek – Owidiusz Metamorfozy
Auri sacra fames! – Przeklęta żadza złota – Wergiliusz Eneida
Aut bibat aut abeat – Niech pije albo niech się wynosi – Ciceron Tuskulanki
Aut Caesar aut nihil – Albo być Cezarem albo nikim
Authos epha – gr. (On, nasz mistrz) sam (to) powiedział
Ave atque vale – Witaj (więc) i żegnaj (zarazem) – Katulla Carmen
Ave, Imperator/Caesar, morituri te salutant – Witaj, Cezarze, idący na śmierć pozdrawiają cię, pozdrowienie gladiatorów wkraczających na arenę – Swetoniusz Boski Klaudiusz

B
Beati pauperes spiritu – Błogosławieni ubodzy duchem – Ewangelia wg św. Mateusza, Wulgata
Beati possidantes – Szczęśliwi, którzy posiadają
Beatus ille qui procul negotiis – Szczęśliwy, kto zdala od interesów (uprawia ziemię ojców) – Horacy Epody
Beutus qui tenet – Szczęśliwy, kto posiada
Bella matribus detestata – Wojny znienawidzone przez matki – Horacy Ody
Bellum omnium in omnes – Wojna wszystkich przeciw wszystkim
Bene nati – Dobrze urodzony
Bene natus et possessinatus – Dobrze urodzony i posiadający ziemię (majątek)
Bis dat qui cito dat – Dwa razy daje kto prędko daje
Bis repetita placent – Rzeczy powtórzone podobają się
Bona fide – W dobrej wierze, w uczciwych zamiarach
Bonum commune – Dobro powszechne
Bonum publicum – Dobro publiczne
Bonum vinum laetificat cor hominis – Dobre wino uwesela serce człowiecze – Psalm 103, Wulgata
Brevi manu – Od ręki, bez formalności, bez zwłoki
Brutum fulmen – Nieszkodliwy piorun – Pliniusz Starszy Historia naturalna

C
Caesarem vehis, Caesarisque fortunam – Wieziesz Cezara i jego losy, Cezar do pilota statku w czasie burzy
Caeser non supra grammaticos – Cezar nie jest autorytetem dla gramatyków
Caetera desunt – reszty (niestety) brak
Campos ubi Troia fuit – pola, gdzie była Troja – Wergiliusz Eneida
Captatio benevolentiae – Zjednywanie sobie względów
Caput mundi – Głowa (stolica) świata
Carpe diem – Chwytaj dzień, korzystaj z każdego dnia – Horacy Ody
Carpent tua poma nepotes – Twoje wnuki zbiorą owoce twoje(j pracy) – Wergiliusz Eklogi
Casus belli – (oficjalna) przyczyna rozpoczęcia wojny
Casus foederis – Przypadek w którym traktat zobowiązuje państwa sprzymierzone do wspólnej akcji
Casus pascudeus – paskudna sprawa, brzydka historia
Cave ab homine onius libri – Wystrzegaj się człowieka jednej książki
Caveant consules (ne quid detrimenti respublica capitat) – Niech czuwają konsulowie (by republika nie doznała uszerbku)
Caveat actor – Niech sprawca się strzeże
Caveat emptor – Niech kupujący ma się na baczności
Cave canem – Strzeż się psa – Petroniusz Satyricon
Cedant arma togae – Niechaj zbroja ustąpi przed togą, niech nastanie pokój – Ciceron O urzędach
Cedo maiori – Ustępuje (placu) większemu (godniejszemu ode mnie)
Ceteris paribus – W tych samych (poza tym), niezmienionych warunkach
Centrum censeo (Carthaginem esse delendam) – Poza tym uważam (że Kartaginę należy zniszczyć) – Kato Starszy przy każdej okazji
Charta non erubescit – Papier się nie rumieni (ze wstydu), papier jest cierpliwy
Circulus vitiosus – Błędne koło
Civis Romanum sum – Jestem obywatelem rzymskim
(Clausula) rebus sie stantibus – Zastrzeżenie, że umowa obowiązuje tylko dopóty, dopóki stosunki istniejące przy jej zawarciu nie ulegną zmianie
Cogitationis poenam nemo patitur – Nikt nie ponosi kary za swe myśli – Ulpian Ad Edictum
Comitas gentium – Grzecznośc międzynarodowa, nie posiadające charakteru prawa zwyczaje przyjęte w stosunkach międzynarodowych
Compelle intrare – przymuś je wnijść, przymuś ich do wejścia – Ewangelia wg św. Łukasza, Wulgata
Compos mentis – Zdrów na umyśle – Tacyt Roczniki
Concordia discors – Niezgodna zgoda, roznieżna jednomyślność – Horacy Listy
Conditio sine qua non – Warunek niezbędny, nieodzowny
Consensus facit legem – Zgoda tworzy prawo
Consensus facit matrimonium – Zgoda (przyzwolenie) tworzy małżeństwo
Consensus omnium – Zgoda wszystkich ludzi
Consilium abeundi – Rada usunięcia się
Consuetudo (quasi) altera natura – Przyzwyczajenie ta jakby druga natura – Ciceron De finibus
Consummantum est – Dokonało się, stało się, dopełniło się – Ewangelia wg św. Jana, Wulgata
Contraria contrariis – Przeciwne (leczy się) przeciwnym
Coram publico – Jawnie, publicznie, przed całym światem
Credite, posteri! – Wierzajcie potomni! – Horacy Ody
Credo, quia absurdum (est) – Wierzę temu bo to niedorzeczność
Cresite et multiplicamini – Wzrastajcie i rozmnażajcie się – Księga rodzaju, Wulgata

E
Epistola enim non erubescit – List się nie rumieni – Cyceron Listy
Exegi monumentum aere perennius – Postawiłem pomnik trwalszy od spiżu – Horacy Pieśni
Ex malis eligere minima – Należy wybierać mniejsze zło – Cyceron O obowiązkach

F
Favete linguis – Milczcie w skupieniu – Horacy Pieśni
Fontes ipsi sitiunt – Nawet źródłom doskiwiera pragnienie – Cyceron

H
Homo novus – Nowy człowiek, człowiek nikomu nie znany, nowicjusz – Cyceron O powinnościach
Historia (est) magistra vitae – Historia (jest) nauczycielką życia – Cyceron O mówcy

I
In medias res – do sedna sprawy, do rzeczy – Horacy Sztuka poetycka
Invita Minerva – Bez talentu, bez natchnienia – Cyceron O obowiązkach
Ipse dixit – (on nasz mistrz) sam (to) powiedział – CyceronO naturze bogów
Ius naturale – Prawo natury – Cyceron O państwie

N
Non compos mentis – Niespełna rozumu – Cyceron Przeciw L. Pizonowi
Non omnis moriar – Nie wszystek umrę – Horacy Pieśni
Nuda veritas – Naga prawda – Horacy Pieśni

O
Odi profanum vulgus et arceo – Nienawidzę ciemnego motłochu i unikam go – Horacy Pieśni

Q
quae medicamenta non sanant, ferrum sanat – Czego nie wyleczy lekarstwo, wyleczy skalpel – Hipokrates z Kos

P
Panta rhei – Wszystko płynie – Heraklit z Efezu
Pecunia non olet – Pieniądze nie śmierdzą – Cyceron Orator
Primum non nocere – Po pierwsze nie szkodzić – pierwsze słowa przysięgi Hipokratesa z Kos

R
Remis velisque – Wiosłami i żaglami – Cyceron Rozmowy tuskulańskie

S
Salus populi suprema lex (esto) – Dobro ludu powinno być najwyższym prawem – Cyceron O prawach
Sapere aude – Odważyc się być mądrym – Horacy Listy
Silent leges inter arma – Prawa milczą w czasie wojny – Cyceron Pro Milone

U
Ubi bene, ibi patria – Gdzie dobrze tam ojczyzna – Cyceron Rozmowy tuskulańskie

V
Vita brevis, ars longa – Życie jest krótkie, sztuka zaś trwa wiecznie – Hipokrates z Kos